|
Domateste
gübrelemede, gübre seçiminde çok farklı olasılıklar bulunmaktadır. Tarla
koşullarında granüller özel bitki besin maddelerinin suda çözünür özel bitki
besin maddeleri ile birlikte uygulanması ya da tüm bu kombinasyonların yaprak
uygulamaları için özel bitki besin maddeleri ile uygulamaları olarak
yapılabilmektedir.
Seçim aşağıdaki kıstaslara göre belirlenecektir:
- Yetiştiricilik tipi
- Ekonomik olması (gider/kar)
- Gübreye ulaşılabilirlik
- Ürün ve kullanımı hakkında genel bilgi (çiftçi, aracı, dağıtıcı)
- Güven.
Besin Maddesine göre Özel Bitki
Besleme
Azot
Azotlu gübrelerde azot, üre, amonyum ve nitrat olmak
üzere 3 formda bulunur (Şekil 1).

Şekil
1. Üre, amonyum ve nitrat içerikli gübre uygulamalarında toprakta meydana gelen
kimyasal dönüşüm olayları
1 Üre
Üre bitki tarafından direkt olarak
kullanılamaz. Ancak toprağa uygulandığında hızla hidrolize olarak amonyuma
dönüşür. Hidroliz öncesi ve sonrasında, üredeki aşınım veya amonyumdaki emilim
nedeniyle azot miktarında kayıplar meydana gelebilir. Üre elektriksel olarak
nötrdür ve bu nedenle yüklü toprak katmanları tarafından emilmezler. Buna ek
olarak kolaylıkla damla sulama sistemlerinde ıslak yumrulara doğru hareket
ederek kök bölgesine ulaşırlar.
2 Amonyum
Amonyum toprak partikülleri
tarafından kolayca bağlanır ve aşınımlara karşı daha dayanıklı hale getirir.
Aynı zamanda toprakta bitki için yarayışlılığını sınırlayıcı seviyede hareketsiz
durumdadır. Amonyumun çoğu bitkinin alabilmesi için nitrata dönüştürülür. Bu
nitrifikasyon olayı süresince önemli derecede amonyum pH? sı yüksek toprak
içerisinde amonyağa dönüşür.
Üre ve amonyumun nitrata dönüşüm süreci, pH,
nem, sıcaklık ve önemli bakterilerin varlığına bağlı olarak bir ve birçok hafta
arasında sürebilir (Nitrosomas, Nitrobacteria). Bu durum azotun yarayışlı hale
geçmesinde gecikmeye ve sonuç olarak azot idaresinde geniş ölçüde hassaslığa
neden olur. Nitrifikasyona bağlı olarak kök bölgesinde ortaya çıkan oksijen
boşalması nedeniyle yüksek sıcaklık koşullarında amonyum miktarının artması kök
açlığına önderlik eder. Amonyum kök bölgesinde potasyum, magnezyum ve kalsiyum
gibi diğer katyonlarla yarış içerisindedir. Bu olay besin maddesi noksanlıkları
ile ortaya çıkan bozuklukları tetikler. Özellikle amonyumdaki aşırı artış çiçek
uç çürüklüğü problemini beraberinde getirir ve sonuç olarak besin solüsyonunda
kalsiyum olsa dahi meyvelerde kalsiyum azalmasına neden olur.
3
Nitrat
Bitkiler toprağa uygulanan nitratı direkt olarak alırlar. Toprak
çözeltisi içerisinde çözünür olması ve kolaylıkla kök bölgesine hareket etmesi
nedeniyle herhangi bir dönüşüme gerek duymaz. Parçalı azotlu gübre uygulaması
ürüne azot kaynağının sağlanmasında önemli yer alır. Nitrat uçucu değildir yani;
amonyum olarak emilimde azot kaybı olmaz. Besin maddelerinin alınımda anyon ve
katyonlar arasında sinerji bulunmaktadır. Bir anyon olan nitrat katyonların (K+,
Ca+2+, Mg+2, ve NH4+)alınımını tetikler (Şekil 2). Nitratın amino asitlere
dönüşümü yapraklarda meydana gelir. Bu durum dönüşümde güneş enerjisi
kullanılması nedeniyle enerjinin etkin kullanılmasını sağlar. Amonyumun dönüşümü
genellikle kökte meydana gelir. Dönüşüm için bitki şekerleri yakarak enerji
sağlar. Bu durum büyüme ve gelişme için şekerlerin daha az elverişli olduğu
anlamına gelir. Nitrat toprak partikülleri tarafından bağlanmaz bu nedenle
yıkanmaya elverişlidir. Ancak uygun sulama sistemlerinin kullanılması azotun
yıkanmayla kaybını en az seviyeye indirebilir.

Şekil
2. Azot kaynağı olan amonyum veya nitrat ile diğer katyonlar arasındaki sinerji
ve antagonizm.
4 Domateste Sülfat ve Klor Formundaki Azot
Kalsiyum
alınımını büyük ölçüde kök bölgesindeki klor konsantrasyonu olumlu yönde
etkilemektedir. Artan SO42 ve özellikle Cl, BER?nin ortaya çıkmasını azaltır.
Bununla birlikte yüksek Cl içeriği altın noktalanma semptomlarını arttırır
(Şekil 3 ve 4).

Şekil
3?4. Altın noktalanma
Altın noktalanma (Goldspeck) meyve omuz bölgesinde
küçük noktacıklar olarak kendini gösterir ve istenmeyen bir görünüm ortaya
çıkarır. Kabuk altında kalsiyum oksalatların birikimi nedeniyle oluşur. Bazı
çeşitlerde ve yüksek nem koşullarında ortaya çıkar. Artan klor seviyesi kalsiyum
alımını arttırarak altın noktalanmanın başlangıcını tetikler ancak BER oluşumunu
engeller.
Meyve raf ömrü artan Cl ve SO4 ile azalma eğilimi gösterir (Nukaya
et al, 1991).
5 Azot İçerikli Özel Bitki Besleme
Potasyum nitrat,
magnezyum nitrat, kalsiyum nitrat ve amonyum nitrat azot içeren gübrelerdir.
Kalsiyum nitrat (15,5% N = 14,3% N-NO3 + 1,2% N-NH4) da hidroponik sistemlerde
pH kontrolü için yeterli amonyum azotu sağlayabilir. Amonyum nitrat seralarda
kök bölgesindeki pH?nın kontrolünde ve açık arazi gübrelemelerinde toplam azot
gübrelemesinin bir parçası olarak az miktarlarda uygulanır (Tablo 1). Üre
etkinliğinin azlığı nedeniyle azot kaynağı olarak tercih edilmez.
Tablo
1. Azot tiplerine göre temel azot gübreleri

Fosfor
Tüm
fosfatlı gübreler pH tamponlarıdır. Ancak bazıları diğerlerine göre daha
kuvvetli asitleştiricilerdir. Diğer bir farklılıkta kimyasal saflıklarında ve
çözünürlüklerinde görülmektedir.
Tablo 2. Fosfor Gübrelerinin
Özellikleri

Sulama
suyu ile gübreleme sistemlerinde yüksek konsantrasyonlu ana solüsyonda fosfat
kalsiyumla karıştırılamaz. Bu olay kalsiyum fosfatların birikimine neden
olur.
Potasyum
Tablo 3. Potasyum Gübrelerinin Özellikleri

Kalsiyum
Tablo
4. Kalsiyum Gübrelerinin Özellikleri

Klor
Belli
başlı klor kaynakları CaCl2, MgCl2, KCl ve NaCl dür. Cl bazen domateste tadı
arttırmak için kullanılır. Ancak aşırı Cl:
- Kök bölgesinde tuzluluk,
- Besin maddeleri dengesizliğine neden olan kök bölgesinde anyonların (NO3-,
H2PO4-, SO42-)birbirleriyle yarış haline girmesi,
- Altın noktalanma ortaya çıkmasını,
- Raf ömrü kısalmasına (Artan Cl seviyesi raf ömrünü kısaltır.)(Nukaya et al,
1991) neden olur.
Magnezyum
Tablo 5. Magnezyum Gübrelerinin Özellikleri

Sülfür
Yüksek
konsantrasyondaki ana çözeltide sülfat kalsiyumla bağlanamaz. Bu kalsiyum
sülfatın birikimine neden olur (gypsum).
Tablo 6. Sülfür gübrelerinin
özellikleri

Kaynak:http://www.drt.com.tr
|