|
Fasulye taze, konserve ve kuru olmak
üzere değişik şekilde değerlendirilen, besin değeri çok yüksek olan, hemen
hemen tüm dünyada bol miktarda tüketilen önemli bir kültür bitkisidir. Orta
Amerika kökenli olan bu kültür bitkisi 250 yıl önce Anadolu’ya gelmiş ve çok
geniş bir yayılım alanı bulmuştur. Taze fasulye A, B1, B2 ve C vitaminlerince
zengindir. Taze fasulye de vücutta biriken asidi nötralize edebilecek baz
fazlalığı da mevcuttur. Fasulyenin hazım olabilirlik oranı %84.1’dir. Hatta
fasulye baklalarında bulunan phasol ve phaseolin maddelerinin şeker
hastalığında kullanılan insülin karekterinde olduğu ve bu yüzden kandaki şeker
miktarının düşürülmesinde kullanıldığı bildirilmektedir.
Ekonomik Önemi
Taze fasulye taze tüketimi yanında işlenmiş olarak konserve,
hazır yemek ve turşu olarak da değerlendirilmektedir. Dünya taze fasulye
üretimi 4.310.733 ton-dur. Bu üretimde Asya ve Avrupa kıtasındaki ülkeler
önemli paya sahiptirler. Dünyada en önemli taze fasulye üreticisi ülke Çin’dir.
Ülkemiz ise 514.000 ton taze fasulye üretimi ile Çin’den sonra dünyada ikinci
sırada yer almaktadır. Ülkemizde taze fasulye üretimi iller bazında
incelendiğinde Samsun İli (67.234 ton) en önemli üretim merkezidir. Karadeniz
Bölgesi, ülkemizde taze fasulye yetiştiriciliğinin en fazla yapıldığı
bölgelerden birisidir. Bölgede açıkta yetiştiricilikte genellikle sırık ve
bodur çeşitler kullanılmaktadır. Son yıllarda kapama olarak yapılan
yetiştiricilikte bodur formlu çeşitlerin kullanımı yaygındır. Çünkü sırık
fasulyede işçilik ve sırık maliyeti yüksek olduğu için bodur formlu çeşitler
tercih edilmektedir.
İklim İstekleri
Taze fasulye ılık iklim bitkisidir. Bu bakımdan ilkbahar ve sonbahar
arasındaaki devrelerde rahatlıkla yetiştirilebilir. Fasulye gelişme devresi
içinde 20-25 0C arasında sıcaklık ister. 27-32 OC sıcaklıkta çiçeklerini döker ve
düşük sıcaklıkta ise gelişme durur. Fazla nemlilik bitkilerin büyümesini
durdurur. Hastalıkların kolay gelişmesine sebep olur. Fasulye tohumları, toprak
ısısının 20-30oC arasında olduğu zaman en iyi çimlenme göstermektedir. Minimum
10oC toprak ısısı gereklidir. Bodur taze fasulyeler için minimum 10-13o C,
sırık taze fasulyeler içinde 14-15oC üzerinde toprak sıcaklığı olması istenir.
Toprak Hazırlığı
Hububat ekili tarlaya taze fasulye yetiştirilmesi düşünülüyorsa, hububat
bitkilerinin hasadından sonra anızın sökülüp toprağa karıştırılması amacıyla
5-7 cm derinliğinde sonbaharda sürüm yapılır. İlkbaharda ekimden önce toprak
tekrar kaz ayağı ile sürülür ve arkasından diskaro geçirilerek toprak ekime
hazır hale getirilir.
Ekim Zamanı
Açıkta taze fasulye yetiştiriciliğinde Mart sonu ve Nisan aylarında ekime
başlanır (bölge ekolojik şartları dikkate alınır). Fakat iklim şartlarına göre
Mayıs ayı-nın son haftasına kadar kademeli olarak ekim yapılabilir. Örtü altı
taze fasulye yetiştiriciliğinde ilkbahar döneminde 1 Mart, Sonbahar döneminde
15 Temmuz-1 Ağustos tarihlerinde tohum ekimi yapılır. Geniş alanlarda bodur
taze fasulye yetiştiriciliği yapılan yerlerde sıra usulü mibzerle ekim yapılır.
Sıra arası 50-65 cm, sıra üzeri 10-25 cm ve 2-3 cm derinliğe tohum bırakılır.
Dekara 5-7 kg tohum ekilir. Sırık taze fasulye yetiştiriciliğinde karışık
ekimin yanında (Mısır ile) sırık kullanılarak (söğüt, fındık dalları)
yetiştiricilik yapılmaktadır. Sırık taze fasulye yetiştiriciliğinde ocağa 5-7
adet tohum gelecek şekilde ekim yapılır ve ocaklar arası 1m mesafe bırakılır.
Gübreleme
Sırık fasulyeler bodur fasulyelere nazaran topraktan daha fazla besin elementi
kaldırır ve toprağın gücünü azaltır. Fasulyeler için tavsiye edilecek tabi ve
ticari gübre miktarları her şeyden evvel topraktaki besin maddeleri miktarları
ile ilgilidir. Toprak tahlili neticelerine göre ihtiyaç duyulan gübrelerin
verilmesi en doğ-ru yoldur. En uygun toprak olarak kabul edilen kumlu-tınlı
topraklara birkaç senede bir dekara 2-3 ton olmak üzere yanmış çiftlik gübresi
verilir. Dekara 2-5 kg saf azot (N), 4-6 kg fosfor (P2O5) ve 3-5 kg potasyum
(K2O) verilmelidir. Çimlenmekte olan tohumlara herhangi bir ticari gübrenin
zararının dokunmaması için gübrelerin tohumların ekildiği yerin en az 5cm kadar
uzağında ve 7..5 cm derinlikte verilmesi uygundur.
Çapalama
Fasulye tamamen toprak yüzeyine çıkıp 4-5 çift yapraklı olunca ilk çapa
yapılır. Bitkilerin dallanma devresinde, çiçek açmadan önce birinci çapadan 2-3
hafta sonra II. çapa yapılır. Çiçeklenme döneminde çapalama işleminden
kaçınılmalıdır.
Sulama
Vegetasyon devresinde Taze fasulye bitkisinin su ihtiyacı en az 300-450 mm dir.
Bitkiler generatif devrede tam çiçekte iken sulanmamalıdır. Sulama zamanları
fidelerde üç yaprakçıklı asıl yaprağın görünmesi sırasında, çiçeklenmeden
evvel, meyve tutumundan 10 gün sonra ve hasattan 1 ay önceki devrelerde olmak
üzere sulama yapılmalıdır. Sık ve hafif sulama yapılmalıdır. Çünkü taze fasulye
sık aralıklarla sulamayı sever, bol sudan hoşlanmaz.
Hastalık ve Zararlılar ile Mücadele
Taze fasulye bitkisi hastalık ve zararlılara karşı çok hassas bir bitkidir.
Tohum çıkışından sonra danaburnuna karşı ilaçlı kepek atılmalıdır. Fasulyede
görülen belli başlı hastalıklar Antraknoz, Pas hastalığı, Fasulye Mozaik Virüsü,
Kök çürüklüğüdür. Bu hastalıklara karşı ilaçlı tohum kullanılmalı ve uygun bir
füngisit ile ilaçlama yapılmalıdır. Fasulyede görülen en önemli zararlılar,
fasulye böceği (Bruchus), yaprak bitleri ve kırmızı örümceklerdir. Bunlara
karşıda uygun bir insektisit ile mücadele yapılmalıdır.
Hasat
Taze fasulyede hasadın en ideal zamanı; baklaların hakiki çeşit karakterini
gösterdiği iriliğin 1/3’nü aldığı devredir. Hasatta gecikme olursa hasat edilen
fasul-yelerin selülozlaşması neticesinde sertleşmeleri, içindeki danelerin yeme
zevkini bozacak tarzda irileşmesi ve bilhassa kılçıklılığın artmasına neden
olmaktadır
Tohum Üretimi
Tohumluk fasulye üretiminde,
tohumlarda büyük zarara yol açan burukus zararının önüne geçmek için
çiçeklenme döneminde mutlaka dikkatli bir mücadelenin yapılması
gerekmektedir. Baklalar, harmanlama dönemindeki yağışlardan iyi
korunmalıdır. Islanan baklalar içindeki tohumların kabukları sararır, koyu renk
alır ve kuruduğunda buruşuk kabuk görüntüsünü alır.
Bunun için hasat edilen bitkiler
halk arasında ‘çatı’ diye tabir edilen merdiven şeklindeki kurutma düzenekleri
üzerine alınarak kurutulup harmanlanırlar.
Düvenle yapılan harmanlardan elde
edilen tohumların üzerinde düven taşlarının yaptığı çizikler, tohumla taşınan
hastalıkların yayılmasına yol açabilmektedir.
Başarılı bir tohum üretiminde
dekardan çeşide bağlı olmak üzere 180-240 kg verim alınır. Harmandan elde
edilen saman çok kıymetli bir hayvan yemi olarak değerlendirilebilir.
Düzenleme ve Resimler: Gencziraat.com
|
